Giới thiệu
Bệnh trĩ (Hemorrhoids) là tình trạng giãn quá mức các đám rối tĩnh mạch ở trực tràng – hậu môn, là một than phiền phổ biến trong thai kỳ, đặc biệt là ở tam cá nguyệt thứ ba và trong giai đoạn chuyển dạ. Sự gia tăng áp lực ổ bụng và các thay đổi nội tiết tố là những yếu tố chính góp phần gây ra tình trạng này.
Nguyên nhân sinh lý bệnh
- Áp lực cơ học: Tử cung phát triển gây chèn ép tĩnh mạch chủ dưới và hệ tĩnh mạch vùng chậu, làm cản trở máu trở về tim, dẫn đến ứ máu và giãn các tĩnh mạch ở trực tràng.
- Thay đổi nội tiết tố: Nồng độ progesterone tăng cao trong thai kỳ làm giãn thành mạch máu và làm chậm nhu động ruột, có thể dẫn đến táo bón – một yếu tố nguy cơ quan trọng làm trầm trọng thêm bệnh trĩ.
- Giai đoạn rặn đẻ: Lực rặn mạnh và kéo dài trong giai đoạn thứ hai của chuyển dạ có thể đẩy các búi trĩ ra ngoài hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng hiện có.
Các Biện Pháp Điều Trị và Quản Lý Không Dùng Thuốc
Mục tiêu là giảm triệu chứng và ngăn ngừa tiến triển.
- Kiểm soát táo bón:
- Bổ sung chất xơ: Tăng cường chất xơ trong chế độ ăn (rau, củ, quả, ngũ cốc nguyên cám).
- Bù nước đầy đủ: Uống ít nhất 8-10 ly nước mỗi ngày.
- Vận động thể chất: Đi bộ nhẹ nhàng thường xuyên để kích thích nhu động ruột.
- Giảm triệu chứng tại chỗ:
- Ngâm vùng hậu môn trong nước ấm (Sitz bath): Ngâm 2-3 lần/ngày, mỗi lần 10-15 phút để giảm phù nề và đau.
- Chườm lạnh: Chườm túi đá bọc trong vải sạch lên vùng hậu môn trong thời gian ngắn để giảm sưng và gây tê.
- Tránh rặn: Tránh ngồi lâu trong nhà vệ sinh và rặn mạnh.
- Thay đổi tư thế: Tránh đứng hoặc ngồi lâu một chỗ. Nằm nghiêng bên trái khi ngủ hoặc nghỉ ngơi để giảm áp lực lên tĩnh mạch trực tràng.
Liệu Pháp Dược Lý (Cần có chỉ định của Bác sĩ)
- Thuốc bôi tại chỗ: Các loại kem hoặc mỡ chứa thành phần gây tê tại chỗ (như Lidocaine) hoặc chất bảo vệ, làm dịu da (như Kẽm oxide) có thể được khuyến nghị.
- Thuốc đạn hậu môn (Suppositories): Giúp đưa hoạt chất đến vị trí tổn thương một cách hiệu quả.
- Lưu ý: Tránh tuyệt đối các sản phẩm có chứa corticoid kéo dài mà không có sự giám sát y tế. Thai phụ cần tham vấn ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, kể cả thuốc không kê đơn (OTC).
Khi Nào Cần Đến Gặp Bác sĩ?
Cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu:
- Chảy máu trực tràng nhiều (thải ra máu cục hoặc máu chảy thành dòng).
- Sa nghẹt búi trĩ (Prolapsed/incarcerated hemorrhoids): Búi trĩ sa ra ngoài và không thể đẩy lên được, gây đau dữ dội.
- Dấu hiệu của huyết khối (Thrombosis): Búi trĩ sưng to, căng cứng và đau nhiều.
- Triệu chứng không cải thiện sau vài ngày áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà.
Tiên lượng
Bệnh trĩ trong thai kỳ thường có tiên lượng tốt. Các triệu chứng thường thoái lui đáng kể sau sinh. Tuy nhiên, nếu các biện pháp phòng ngừa (đặc biệt là tránh táo bón) không được duy trì, tình trạng có thể tái phát trong những lần mang thai sau hoặc trở thành mạn tính.
Kết luận
Bệnh trĩ là một tình trạng phổ biến và thường lành tính trong thai kỳ. Việc quản lý tập trung vào các biện pháp điều chỉnh lối sống, chế độ ăn và giảm triệu chứng tại chỗ. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ sản khoa hoặc bác sĩ đa khoa để được tư vấn phác đồ điều trị phù hợp và an toàn.
