Buồn nôn và nôn khi thai kỳ (Nausea and Vomiting of Pregnancy – NVP), thường được gọi phổ biến là “ốm nghén”, là một tình trạng phổ biến ảnh hưởng đến đa số thai phụ. Dưới đây là thông tin chi tiết về thời điểm khởi phát, diễn biến và các biện pháp can thiệp.
Thời điểm khởi phát
Triệu chứng ốm nghén thường xuất hiện sớm trong thai kỳ, cụ thể là vào khoảng tuần thứ 4 đến tuần thứ 9 của thai kỳ. Phần lớn các trường hợp bắt đầu cảm thấy buồn nôn trước tuần thứ 9. Điều quan trọng cần lưu ý là thời điểm có thể thay đổi đáng kể giữa các cá nhân; một số người có thể xuất hiện triệu chứng rất sớm (khoảng tuần thứ 4), trong khi những người khác có thể muộn hơn.
Các giai đoạn và diễn biến
- Tam cá nguyệt thứ nhất (First Trimester): Đây là thời kỳ cao điểm của các triệu chứng. Buồn nôn và nôn thường đạt mức nặng nhất vào khoảng tuần thứ 9 đến tuần thứ 10 và thường bắt đầu thuyên giảm sau tuần thứ 12 đến 14 của thai kỳ.
- Tam cá nguyệt thứ hai (Second Trimester): Đa số thai phụ cảm thấy các triệu chứng cải thiện rõ rệt và biến mất khi bước vào tam cá nguyệt thứ hai (sau tuần thứ 13). Tuy nhiên, khoảng 15-20% thai phụ có thể tiếp tục trải qua các triệu chứng kéo dài sau tuần thứ 20 của thai kỳ.
- Trường hợp kéo dài: Một tỷ lệ nhỏ (khoảng 5%) có thể bị ốm nghén trong suốt toàn bộ thai kỳ.
Nguyên nhân sinh lý bệnh
Nguyên nhân chính xác chưa được hiểu rõ hoàn toàn, nhưng sự gia tăng nhanh chóng của hormone gonadotropin màng đệm ở người (human Chorionic Gonadotropin – hCG) trong những tuần đầu thai kỳ được cho là yếu tố then chốt. Nồng độ hCG thường đạt đỉnh vào khoảng tuần 12-14, trùng hợp với thời điểm các triệu chứng thường thuyên giảm. Các hormone khác như estrogen và progesterone cũng có thể đóng vai trò nhất định, cùng với các yếu tố như mệt mỏi, căng thẳng và đói.
Các biện pháp kiểm soát và điều trị
- Điều chỉnh lối sống và chế độ ăn:
- Ăn nhiều bữa nhỏ: Duy trì lượng đường huyết ổn định bằng cách ăn thành nhiều bữa nhỏ, thường xuyên.
- Thực phẩm giàu carbohydrate, ít chất béo: Như bánh quy giòn, bánh mì nướng, chuối.
- Bù dịch: Uống nước từng ngụm nhỏ, chất lỏng trong (trà gừng, nước luộc) để ngăn ngừa mất nước.
- Tránh các tác nhân khởi phát: Như mùi thức ăn nặng, nhiệt độ nóng, hoặc mệt mỏi.
- Liệu pháp dược lý (Pharmacological Therapy):
- Vitamin B6 (Pyridoxine): Thường là lựa chọn đầu tiên để kiểm soát triệu chứng nhẹ.
- Thuốc kháng histamine: Như Doxylamine, thường được kết hợp với Vitamin B6 và được công nhận là an toàn.
- Các loại thuốc chống nôn khác: Trong trường hợp nặng hơn, bác sĩ có thể kê đơn các thuốc như Metoclopramide, Promethazine hoặc Ondansetron sau khi đánh giá lợi ích/nguy cơ.
- Cảnh báo: Hội chứng nôn nghén nặng (Hyperemesis Gravidarum – HG)
Đây là một dạng ốm nghén nghiêm trọng, đặc trưng bởi nôn mửa không kiểm soát dẫn đến sút cân, rối loạn điện giải và mất nước. Đây là một tình trạng cần can thiệp y tế và có thể phải nhập viện để truyền dịch tĩnh mạch và dinh dưỡng hỗ trợ.
Kết luận
Ốm nghén, mặc dù gây khó chịu, thường là một dấu hiệu của một thai kỳ đang phát triển. Hiểu biết về thời điểm khởi phát và diễn biến tự nhiên của nó có thể giúp thai phụ chuẩn bị tâm lý. Việc thảo luận các triệu chứng với bác sĩ sản khoa là rất quan trọng để được tư vấn về các biện pháp can thiệp an toàn và hiệu quả, đặc biệt khi các triệu chứng trở nên trầm trọng.
