Trẻ sơ sinh cực non (Micro preemie) là trẻ được sinh ra với cân nặng dưới 1 pound 12 ounce (800 gram) hoặc trước tuần thai thứ 26. Đây là những thông tin chuyên sâu cha mẹ cần nắm rõ. Thuật ngữ này đôi khi được định nghĩa là trẻ sinh ra nặng dưới 750 gram hoặc trước 26 tuần tuổi thai. Các chuyên gia sử dụng nhiều định nghĩa và thuật ngữ chồng chéo để mô tả nhóm trẻ sinh cực non này, chẳng hạn như trẻ có cân nặng sơ sinh rất thấp hoặc trẻ sinh cực non.
Do được sinh ra sớm hơn dự kiến nhiều tháng, trẻ cực non phải trải qua một thời gian dài nằm tại Đơn vị Chăm sóc Tích cực Sơ sinh (NICU). Mặc dù nhiều trẻ sinh cực non lớn lên mà không gặp phải các di chứng lâu dài, một số khác có thể phải đối mặt với những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng suốt đời. Dưới đây là những kiến thức chuyên môn sâu về trẻ cực non mà các bậc cha mẹ mong đợi cần biết.
Phân Biệt Trẻ Sinh Non và Trẻ Sinh Cực Non
Bất kỳ trẻ nào chào đời trước 37 tuần thai đều được coi là sinh non (preterm). Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phân loại mức độ sinh non dựa trên tuổi thai:
- Cực non (Extremely preterm): Sinh trước 28 tuần.
- Rất non (Very preterm): Sinh từ 28 đến 32 tuần.
- Non vừa đến non muộn (Moderate to late preterm): Sinh từ 32 đến 37 tuần.
Trẻ cực non (micro preemies) là nhóm non nhất, được sinh ra ở tuần thai thứ 26 hoặc sớm hơn. Điều khiến nhiều người ngạc nhiên là kích thước cực kỳ nhỏ bé của các em. Da của trẻ rất mỏng với các mạch máu nổi rõ, có thể trông hơi dính và nhầy.
Những Gì Sẽ Diễn Ra Tại NICU Đối Với Trẻ Cực Non
Khi thăm một trẻ cực non trong NICU, bạn sẽ thấy:
- Hỗ trợ hô hấp: Hầu hết trẻ cực non cần đặt nội khí quản (ET tube) nối với máy thở. Một số trẻ có thể tự thở và sẽ được hỗ trợ bằng áp lực dương liên tục (CPAP) với mặt nạ che kín mũi.
- Đường truyền tĩnh mạch (IV): Do hệ tiêu hóa chưa trưởng thành, trẻ được nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch. Trong 1-2 tuần đầu, trẻ thường có dây rốn nuôi (umbilical lines), sau đó là PICC line hoặc đường truyền ngoại biên.
- Thiết bị giám sát: Tất cả trẻ trong NICU đều được theo dõi sát sao. Trẻ cực non sẽ có các miếng dán điện cực trên ngực, chân, cổ tay, cánh tay và chân để theo dõi huyết áp, nhịp thở và nồng độ oxy trong máu.
- Ống thông dạ dày (NG/OG tube): Vì trẻ chưa có khả năng bú, một ống sẽ được đưa qua mũi (ống thông mũi-dạ dày – NG) hoặc miệng (ống thông miệng-dạ dày – OG) vào dạ dày để truyền sữa.
Trẻ sinh cực non có nguy cơ cao mắc nhiều bệnh lý, một số là ngắn hạn, số khác có thể ảnh hưởng suốt đời.
Các Vấn Đề Sức Khỏe Ngắn Hạn Ở Trẻ Cực Non
Ngay sau sinh và trong suốt thời gian nằm NICU, trẻ sẽ được theo dõi sát sao các tình trạng nghiêm trọng sau:
- Xuất huyết não thất (Intraventricular hemorrhage – IVH): Là tình trạng chảy máu trong não. Khoảng 1/4 trẻ cực non gặp phải IVH nặng. Hầu hết tự khỏi, nhưng một số cần phẫu thuật dẫn lưu dịch.
- Viêm ruột hoại tử (Necrotizing enterocolitis – NEC): Là tình trạng nhiễm trùng và hoại tử thành ruột, cực kỳ nghiêm trọng. Điều trị bằng dịch truyền tĩnh mạch, thuốc và có thể cần phẫu thuật.
- Còn ống động mạch (Patent ductus arteriosus – PDA): Là tình trạng ống động mạch (bình thường ở thai nhi) không đóng lại sau sinh. Điều trị bằng thuốc hoặc phẫu thuật.
- Hội chứng suy hô hấp (Respiratory distress syndrome – RDS): Hầu hết trẻ cực non đều gặp phải, được điều trị bằng hỗ trợ hô hấp và thuốc.
- Bệnh võng mạc trẻ sinh non (Retinopathy of prematurity – ROP): Các mạch máu võng mạc phát triển bất thường, có thể gây tổn thương vĩnh viễn. Cần theo dõi chặt chẽ, các trường hợp nặng cần can thiệp phẫu thuật.
- Nhiễm trùng huyết (Sepsis): Hệ miễn dịch non yếu cùng các thủ thuật xâm lấn trong NICU làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng dẫn đến nhiễm trùng huyết.
Các Vấn Đề Sức Khỏe Dài Hạn Ở Trẻ Cực Non
Nhiều trẻ cực non phát triển bình thường, nhưng một số có thể gặp các vấn đề suốt đời:
- Bại não (Cerebral palsy): Một tỷ lệ trẻ cực non bị bại não mức độ trung bình đến nặng.
- Bệnh phổi mạn tính: Nhiều trẻ cần oxy khi xuất viện, dễ mắc hen suyễn hoặc loạn sản phế quản phổi (Bronchopulmonary dysplasia – BPD).
- Vấn đề nhận thức: Chậm phát triển, khó khăn trong học tập và các vấn đề nhận thức khác là phổ biến.
- Vấn đề tiêu hóa: Như trào ngược dạ dày thực quản (GERD), từ chối thức ăn hoặc bú kém.
- Mất thị lực hoặc thính lực: Một tỷ lệ nhỏ do các biến chứng của sinh non.
Tỷ Lệ Sống Sót Của Trẻ Cực Non
Trẻ cực non rất mong manh. Mỗi ngày trong bụng mẹ đều làm tăng cơ hội sống sót sau sinh. Tỷ lệ sống sót trung bình theo tuần thai (chỉ mang tính chất tham khảo, có thể thay đổi tùy theo từng trung tâm y tế):
- 22 tuần: Khoảng 10%
- 23 tuần: 50% – 66%
- 24 tuần: 66% – 80%
- 25 tuần: 75% – 85%
- 26 tuần: Trên 90%
Làm Thế Nào Để Cải Thiện Cơ Hội Cho Con Bạn
Mặc dù phải đối mặt với nhiều nguy cơ, cha mẹ có thể làm những điều sau để mang lại sự khởi đầu tốt nhất cho con:
- Chăm sóc tiền sản sớm và đều đặn: Thảo luận với bác sĩ ngay khi mang thai về cách giảm thiểu nguy cơ sinh non.
- Sinh tại bệnh viện có NICU trình độ cao: Nếu biết trước khả năng sinh non, hãy chọn sinh tại bệnh viện có NICU level 3 với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa sơ sinh túc trực 24/7.
- Nhận biết dấu hiệu chuyển dạ sinh non: Hiểu rõ các dấu hiệu ( như co thắt tử cung, ra máu âm đạo, rỉ dịch…) và đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu chúng xuất hiện.
- Can thiệp sớm: Trẻ sinh non thường đủ điều kiện tham gia các chương trình can thiệp sớm do nhà nước hỗ trợ. Việc bắt đầu các chương trình này càng sớm càng tốt có thể giúp giảm thiểu các ảnh hưởng nhận thức do sinh non.
