Não và tủy sống của thai nhi bắt đầu hình thành từ rất sớm. Bài viết này sẽ giải thích quá trình phát triển đó diễn ra như thế nào và bạn có thể làm gì để hỗ trợ nó. Khi vừa phát hiện mình mang thai, bạn chắc hẳn sẽ dành nhiều thời gian trong những tháng tới để tìm hiểu xem em bé của mình đang phát triển ra sao. Bạn có thể có hàng tá câu hỏi về sự phát triển của thai nhi, và một trong số đó là: “Khi nào thì thai nhi phát triển não bộ?”
May mắn thay, sự phát triển não bộ thai nhi thường tuân theo một lộ trình khá dự đoán được. Trên thực tế, hệ thần kinh – bao gồm não và tủy sống của bé – là một trong những hệ cơ quan đầu tiên được hình thành. Vì vậy, khi bạn thực hiện chăm sóc thai kỳ và siêu âm định kỳ, em bé của bạn cũng đang phát triển theo đúng các mốc quan trọng đó.
Hãy cùng tìm hiểu chi tiết sự phát triển não bộ theo từng tam cá nguyệt và cách bạn có thể hỗ trợ cho sự phát triển trí não khỏe mạnh của bé.
Não Bé Phát Triển Như Thế Nào Theo Từng Tam Cá Nguyệt
Ngay khi bạn phát hiện mình có thai, não bộ của bé đã bắt đầu hình thành. Chỉ 4 tuần sau khi thụ thai, nền tảng của não bộ và tủy sống (ống thần kinh) đã bắt đầu được tạo lập.
Tam cá nguyệt thứ nhất
Trong những tháng đầu tiên của thai kỳ, não và khuôn mặt của bé đang dần định hình. Mặc dù các phần cụ thể của não đã bắt đầu phát triển, nhưng phải đến khoảng tuần thứ 6, hoạt động điện não đầu tiên (sóng não sơ khai) mới bắt đầu xuất hiện.
Đến tuần thứ 10, đầu của bé trở nên tròn hơn. Ở tuần thứ 11, đầu bé vẫn chiếm khoảng một nửa chiều dài cơ thể. Tuy nhiên, cơ thể sẽ nhanh chóng phát triển để theo kịp tỷ lệ này sau đó.
Tam cá nguyệt thứ hai
Trong tam cá nguyệt này, não bộ đã bắt đầu điều khiển cơ hoành và các cơ ngực co thắt, giống như động tác tập thở. Đây cũng là thời điểm bé học được những phản xạ bú và nuốt đầu tiên.
Cụ thể, đến tuần thứ 21, phản xạ nuốt tự nhiên cho phép bé nuốt vài ounce nước ối mỗi ngày. Điều này đồng nghĩa với việc bé cũng đang được nếm các vị khác nhau mỗi khi nuốt.
Vào cuối tam cá nguyệt thứ hai, thân não (brain stem) đã phát triển gần như hoàn thiện. Thân não đảm nhận các chức năng sống còn:
- Nhịp tim
- Nhịp thở
- Huyết áp
Hơn thế nữa, hệ thần kinh lúc này đã đủ phát triển để bé có thể giật mình với những tiếng động lớn bên ngoài. Bé thậm chí có thể quay đầu về phía giọng nói của bạn. Đến tuần thứ 28, hoạt động sóng não đã có những chu kỳ ngủ rõ rệt, bao gồm cả giấc ngủ REM (giai đoạn thường xuất hiện những giấc mơ).
Tam cá nguyệt thứ ba
Trong ba tháng cuối, não bộ của bé sẽ tăng gấp ba lần về trọng lượng. Bề mặt não vốn nhẵn mịn trước đây bắt đầu xuất hiện các nếp nhăn (rãnh cuộn) ngày càng sâu, dần giống với hình ảnh não bộ trưởng thành mà chúng ta thường thấy.
Đến khi chào đời, não bộ của bé về cơ bản đã giống với não người lớn, nhưng điều quan trọng cần nhớ là nó vẫn chưa hoàn thiện. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho một bộ não trưởng thành và sở hữu một bộ não trưởng thành là hai điều khác nhau. Não bộ sẽ tiếp tục trưởng thành ổn định dựa trên sự tương tác với môi trường xung quanh sau khi bé ra đời.
Các Phần Chính Của Não Bộ Thai Nhi
Não người có năm vùng chính phát triển trong thai kỳ, mỗi phần đảm nhận một chức năng riêng biệt:
- Đại não (Cerebrum): Là phần lớn nhất, chịu trách nhiệm cho lý trí, tư duy, trí nhớ và cảm xúc. Đây là nơi chứa các thùy trán và thùy thái dương.
- Tiểu não (Cerebellum): Phối hợp và tinh chỉnh các cử động, hỗ trợ kiểm soát vận động. Quá trình phát triển của tiểu não ở trẻ sơ sinh có thể cần thêm thời gian.
- Thân não (Brain Stem): Điều khiển nhịp tim, huyết áp và nhịp thở.
- Tuyến yên (Pituitary gland): Được xem là trung tâm hormone, chịu trách nhiệm cho sự tăng trưởng và đóng vai trò trong quá trình trao đổi chất.
- Vùng dưới đồi (Hypothalamus): Kiểm soát thân nhiệt, cảm giác khát, đói, cảm xúc và giấc ngủ.
Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Phát Triển Não Bộ Thai Nhi
Nhiều yếu tố có thể tác động, nhưng hầu hết người có thai khỏe mạnh không cần thay đổi cuộc sống một cách quá mức. Yếu tố quan trọng nhất cho sự phát triển não bộ tối ưu chính là duy trì một lối sống lành mạnh, bao gồm chế độ ăn uống cân bằng và tập thể dục.
Điều hiển nhiên nhưng vô cùng quan trọng là tránh hoàn toàn rượu bia và thuốc lá. Những chất này có thể gây tổn hại đến quá trình hình thành và kết nối của các tế bào thần kinh.
Nhiễm trùng
Nhìn chung, nhiễm trùng là mối nguy cơ lớn nhất đối với thai nhi đang phát triển. Hầu hết cha mẹ đã có miễn dịch với các bệnh nguy hiểm như thủy đậu và sởi. Tuy nhiên, các bệnh như toxoplasmosis, một số bệnh lây truyền qua đường tình dục và cytomegalovirus (CMV) cũng rất đáng lo ngại và cần được thảo luận với bác sĩ.
Căng thẳng (Stress)
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng căng thẳng trong thai kỳ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ. Một nghiên cứu sử dụng kỹ thuật chụp fMRI cho thấy, mức độ căng thẳng cao ở người mẹ làm thay đổi kết nối thần kinh trong não thai nhi, cụ thể là làm giảm hiệu quả tổ chức của các hệ thống chức năng thần kinh.
Choline
Một nghiên cứu khác phát hiện rằng bổ sung Choline – một dưỡng chất thiết yếu có trong trứng, thịt bò và gan – có thể giúp ngăn ngừa các vấn đề về phát triển não bộ thai nhi, ngay cả khi người mẹ mắc các bệnh như cúm. Điều thú vị là đa số các loại vitamin tổng hợp tiền sản thường không chứa đủ Choline. Vì vậy, việc bổ sung thêm là cần thiết, nhưng luôn phải tham vấn ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Làm Thế Nào Để Hỗ Trợ Sự Phát Triển Não Bộ Của Bé
Mọi cha mẹ đều muốn mang lại khởi đầu tốt nhất cho con mình. Điều quan trọng nhất chính là chăm sóc bản thân thật tốt.
- Dinh dưỡng đầy đủ: Một chế độ ăn lành mạnh, uống đủ nước và bổ sung vitamin tiền sản sẽ cung cấp dưỡng chất cần thiết cho não bộ bé phát triển tối ưu. Hãy hỏi bác sĩ về việc bổ sung Choline nếu cần.
- Tập thể dục điều độ: Các bài tập an toàn như đi bộ, thể dục nhịp điệu dưới nước hoặc yoga cho bà bầu rất có lợi. Nếu trước đó bạn không tập luyện, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu.
- Tránh các chất độc hại: Hạn chế tiếp xúc lâu với hóa chất tẩy rửa, không khí ô nhiễm hoặc khói bụi từ giao thông. Nếu làm việc trong môi trường nhiều hóa chất, hãy đề nghị được chuyển đến khu vực an toàn hơn.
- Kiểm soát căng thẳng: Giảm khối lượng công việc và thực hành các kỹ thuật thư giãn như hít thở sâu, viết nhật ký hoặc thiền. Quản lý căng thẳng là cách trực tiếp để bảo vệ sự phát triển thần kinh của bé.
- Trò chuyện với bé: Nói chuyện với bụng bầu không chỉ giúp gắn kết tình mẫu tử mà còn đặt nền móng cho sự phát triển ngôn ngữ, trí nhớ, cảm xúc và kỹ năng xã hội của bé sau này.
- Cho bé nghe nhạc: Dù chưa có bằng chứng thuyết phục rằng nhạc cổ điển làm tăng IQ, nhưng việc nghe nhạc nói chung có thể giúp cả bạn và bé thư giãn, đồng thời giúp bé làm quen với các âm thanh và giai điệu mới.
- Tuyệt đối tránh rượu và thuốc lá: Như đã nói, đây là hai yếu tố cực kỳ nguy hiểm, gây ra hàng loạt hậu quả nghiêm trọng và vĩnh viễn đến sự phát triển trí não và thể chất của thai nhi.
